Zomertijd en wintertijd

In zo´n zeventig landen ter wereld wordt twee keer per jaar de klok verzet. Afhankelijk van de tijd van het jaar laten we gezamenlijk de tijd een uur voor of juist achter lopen op de zogenoemde standaardtijd die wij in onze streken gebruiken. Het aanpassen van de tijd doen we collectief en officieel steeds midden in de nacht. Als jij het lastig vindt om te onthouden hoe het ook alweer zat met dat verzetten van de klokken, denk dan aan het ezelsbruggetje: VOORjaar, klok VOORuit. Op deze pagina veel cadeaus rondom tijd en planning. Verder beneden zetten we een aantal pro´s en contra´s voor je op een rij en, voor jouw gemak, de precieze data voor de jaren 2017 tot en met 2020.

Hoe werken zomertijd en wintertijd?

Zodra de zomer in zicht is, wordt de klok een uur vooruit gezet. We spreken dan van zomertijd. Uiteraard volgt daaruit dat op weg naar de winter, in de herfst, de klok weer een uur terug gezet wordt. Dan noemen we wintertijd. Het is een gebruik dat op nogal wat weerstand stuit, al zijn er zeker ook voorstanders. Het lijkt erop dat veel mensen het nergens voor nodig vinden om dit gebruik te blijven doorvoeren. Omdat het toch iedere keer weer je (bio) ritme aanpassen geblazen is, je niet mag vergeten dat dát weekend de klokken verzet moeten worden en daar ga je dan, al jouw klokkies goed zetten. Het aanpassen van de tijd, doen we collectief en officieel steeds midden in de nacht. Om precies te zijn gaat om twee uur in de nacht de klok naar drie uur of net andersom, van drie naar twee uur. In het eerste geval, dat is wanneer de tijd vooruit gezet wordt, Zomertijd dus, mis je een uurtje slaap. Daar staat natuurlijk tegenover dat er voor de wintertijd een nacht komt met een uurtje extra (slaap)tijd. Overal binnen de Europese Unie houden we het op de nacht van zaterdag op zondag waarin de klokken verzet worden, en wel de laatste zaterdag/zondag van maart respectievelijk van oktober.

Een stukje historie

De vraag is feitelijk waarom er ooit begonnen werd met dit fenomeen en ook hoezo het nog steeds gedaan wordt. Als oorspronkelijke achtergrond wordt algemeen gezegd dat het de bedoeling was om door dit systeem energie te besparen, door de tijden beter aan te laten sluiten bij het (werk)ritme van de mensen. De oliecrisis van 1973 deed daartoe een stevige duit in het zakje met een extra grote behoefte aan bezuinigingen. Feitelijk werd er al veel eerder met en op basis van zonuren gewerkt; dat doen we verderop uit de doeken. Voor onze zomer- en wintertijden geldt dat, zodra de zomer in aantocht is, het vroeger licht wordt omdat de zon steeds iets vroeger opkomt. Door de tijd dan een uur vooruit te zetten, is het langer donker terwijl we slapen en kunnen we in de avond langer van daglicht profiteren. En de lichten later aandoen. Uiteraard gaat dit alleen op voor mensen die overdag aan het werk zijn, en gaat men ervanuit dat dit voor de meerderheid van de bevolking geldt. Of het energiebesparende effect er nog wel is en zo ja, wat het oplevert, dat staat ter discussie.

Waarom doen we dit?

Toch, het idee van het aanpassen van de tijd aan ons levensritme is niet zo vreemd. En zeker niet nieuw! Al sinds de oudheid leefden de mensen aangepast aan het daglicht. Stel je maar eens voor dat er geen elektrisch licht is, alleen vuur en vlam. Dan word je al snel een flink stuk afhankelijker van de zon dan dat wij dat tegenwoordig nog zijn. Daarmee begint de dag ook écht bij zonsopgang om weer te eindigen bij zonsondergang. Best logisch, toch? Pas in de Middeleeuwen stelden wij mensen de lengte van een uur als tijdsindeling vast, op 60 minuten namelijk. En zie daar, wat bleek? Er was een verschil in zonuren zoals die in de zomer voorkomen tegen het aantal zonuren in de winter. Niet echt verrassend, maar wel nu pas meetbaar in algemeen erkende data. Er doen allerlei verhalen de ronde over het ontstaan van de zomer- en wintertijd. Waarvan menigeen wordt afgedaan als grapje. Zo zou Benjamin Franklin ooit een (anonieme) brief gestuurd hebben aan een krant met het voorstel om in de zomer vroeger op te staan en naar bed te gaan zodat er op kaarsen bespaard zou worden. Dit verhaal werd later verbasterd naar een verzoek om invoering van zomertijd. Meer serieuze voorstellen, zoals om de klok in de zomer twee uur vooruit te zetten, kwamen bijvoorbeeld uit Nieuw-Zeeland in 1895. Een aantal jaren later, in 1907, sprak een Engelsman ook over de verspilling van daglicht en hij deed een bijbehorend voorstel tot verzetten van de klokken. Ondanks dat deze William Willett behoorlijke steun kreeg, lukte het hem niet om dit voorstel door te zetten. Eigenlijk kwam de echte toepassing van onze huidige zomertijd pas tot stand tijden de Eerste Wereldoorlog toen er in het Duitse keizerrijk vanaf 30 april 1916 zomertijd werd ingevoerd; ook in de bezette gebieden. Ook het neutrale Nederland voerde zomertijd in. Nou ja, een dag later dan, want in Nederland werd de Zomertijd op 1 mei ingevoerd. In de Verenigde Staten werden in 1918 officieel verschillende tijdzones ingevoerd en honoreerde men meteen ook de zomertijd.

Wel of geen zomertijd/wintertijd?

Het blijft een veelbesproken onderwerp, onze tijdsomzetting. Waarom zouden we het blijven doen? Zijn de oorspronkelijke energiebesparende en voor de mens prettigere ritmes nog een terechte reden? We zetten een aantal populaire standpunten naast elkaar.

Voordelen; waarom de zomertijd moet blijven …

Er zijn nog veel mensen die meer voordelen dan nadelen in de zomertijd zien. Vooral als iets in geld uit te drukken valt, wordt dit meetbaar. Zoals het energiebesparende element door minder verlichting en bijvoorbeeld TV. Maar wat nu als de airconditioner langer aanstaat, zeker als je dit niet zozeer voor privé huishoudens bekijkt maar je richt op werkplekken zoals kantoorgebouwen die een uur langer bemand worden en waar de airconditioning dan ook een uur langer aan moet. Velen lijkt het een beter idee om het hele jaar zomertijd te laten zijn. De voordelen van de huidige zomertijd blijven dan bestaan, terwijl de lastige omschakelingen verleden tijd worden. Bovendien is daarmee in de winter de kans groter dat mensen voor het donker terug thuis zijn. Terwijl nu de wintertijd voor velen betekent in het donker van huis te gaan en in donker terug thuis te komen. Die verandering zou erg goed voor ons broodnodige vitamine D gehalte zijn dat we tenslotte alleen echt op peil houden door zonlicht inwerking. En de winterdip zou er misschien ook door verminderen. Het blijft dan wel in de ochtend erg lang donker … Met als mogelijk resultaat: minder productiviteit in de donkerste periode van het jaar die toch al niet uitblinkt in productiviteit vanwege de feestdagen die ook in die periode liggen. Er blijft dus het een en ander af te wegen.

Bezwaren; waarom de zomertijd eruit zou mogen …

We gaven al even aan dat veel mensen het gewoon lastig vinden om weer om te schakelen. Dat is een legitiem bezwaar, zeker als je ervan uitgaat dat één van de hoofd bestaansredenen van de zomertijd juist aangeeft dat het de mensen (bioritmisch) voordeel moet brengen. Veel mensen en vooral kinderen en ouderen raken oververmoeid door de aanpassingen. Ook avondmensen vinden het extra lastig. Moeilijkheden zoals niet in slaap kunnen komen en minder goede arbeidsproductiviteit zijn veelvoorkomend. Universiteiten in Groningen en München deden samen een onderzoek en konden aantonen dat de zomertijd echt een behoorlijk forse en ook langdurige impact heeft op de biologische klok van ons mensen. Dus hoor je mensen klagen, of heb je zelf last van de omstelling: dat is geen inbeelding! Ook de plantenwereld heeft het moeilijk met de omstelling van tijd. Dat zit zo: planten hebben water nodig en dat vooral op het moment dat de zon het hoogst staat. Dat is ongeveer tussen 12 en 13 uur. Stel je bent kweker en bewatert jouw kassen en velden steeds op diezelfde tijd. Het omzetten van de tijd houdt in dat ook het bewateren aangepast moet worden. Voor veel tuinders een enorm gedoe waar ze graag vanaf zouden willen. En wat dacht je van dieren? Die geven geen barst om wat wij rare mensen daar weer besloten hebben. Als je bijvoorbeeld een hond hebt, dan weet je meteen wat we bedoelen. Gaat ie normaal om 8 uur uit? Dan blijft dat zo, ook al zegt jouw klok dat het pas 7 uur is. Sta maar op hoor! Natuurlijk passen dieren zich mettertijd heus wel aan, maar het is voor menig dier én dus voor hun baasjes, toch een aantal weken gedoe. Denk maar eens aan het melken van koeien; die melk is er toch op dezelfde tijd, of jij de klok nou verzet of niet. Wij dwingen uiteindelijk wel verandering af. Maar bedenk dat dieren die niet afhankelijk zijn van mensen, gewoon doorgaan in hun ritme. Dat heeft ook voordelen. Als jij graag in de vroege uren de natuur intrekt, dan staan er ineens bijvoorbeeld reeën op je pad, want voor hun is het nog vroeger!

De komende jaren


2017 Zomertijd nacht van 25 op 26 maart Wintertijd nacht van 28 op 29 oktober
2018 Zomertijd nacht van 24 op 25 maart Wintertijd nacht van 27 op 28 oktober
2019 Zomertijd nacht van 30 op 31 maart Wintertijd nacht van 26 op 27 oktober
2020 Zomertijd nacht van 28 op 29 maart Wintertijd nacht van 24 op 25 oktober
Overige links